‘Oh... als ik mijn fiets maar weer terugvind.’ Dat is mijn grootste zorg als ik mijn fiets parkeer in één van de talloze etagerekken rond Utrecht CS. Was fietsendiefstal vroeger mijn grote angst, nu is het mijn eigen menselijke beperking. Ben ik nog in staat mijn fiets terug te vinden in deze chaotische olievlek van steeds maar uitdijende fietsenrekken?

En dit is niet de enige uitdaging die om de hoek komt kijken bij het fietsparkeren rond Utrecht CS. Het begint al met het zoeken naar een lege plek, terwijl zo je trein vertrekt. En als je je fiets eenmaal in een etagerek hebt gewurmd – wat al een kunst op zich is met sturen en remkabels die in elkaar verstrikt raken – dan begint de lange voetreis van je gestalde fiets naar de trein. Een voettocht waarbij vele hindernissen genomen moeten worden, variërend van omgevallen fietsen, tijdelijke verkeerssituaties, vlak langs je scheurende bussen, tot heel veel passerende fietsers die net als jij ook allemaal haast hebben. Met comfort en plezier heeft het fietsparkeren op deze locatie inmiddels niets meer van doen. Deze manier van fietsparkeren door steeds maar weer meer rekken bij te plaatsen, is wat mij betreft failliet. Het moet echt, helemaal anders... maar hoe? Op deze vraag broedend, kwam ik op het idee om het fietsparkeerprobleem eens op een heel andere manier te benaderen: als een logistiek probleem. En in welk land vind je goede voorbeelden van logistiek? Juist..., in Nederland.

Hema

Deze hoopvolle gedachte doemde bij mij op, terwijl ik vanuit mijn zolderraam tegen het logistieke knooppunt van de Hema aankeek. Via mijn netwerk liet ik me uitnodigen voor een rondleiding door één van Nederlands grootste magazijnen. Mijn gastheer Jan loodste me tussen rondrijdende vorkheftrucks en honderden blauwe kratjes op lopende banden, naar het hart van het distributiecentrum: een enorme, schaars verlichte hal. Vanaf een bordes kijken we samen in een hal die vol gepuzzeld is met meters hoge stellingen. Tussen de stellingen door lopen smalle gangen. Iedere gang is het exclusieve domein van een volledig automatisch werkende robot die met hoge snelheid door de gang heen en weer schiet en in vloeiende bewegingen pallets tot bovenaan het plafond wegzet of ophaalt.

Jan

Ik keek zonder twijfel naar een wereld die volledig ongeschikt en zelfs levensgevaarlijk is voor de mens. Jan beaamt dit: ‘Als je dit aan mensen overlaat, heb je veel meer ruimte nodig. Mensen gaan elkaar dan toch nog voor de voeten lopen en het kost veel meer tijd. Bovendien weet het systeem feilloos en precies waar wat ligt opgeslagen. Wat mensen hier wel mogen doen, is dozen op pallets plaatsen, maar de feitelijke opslag kun je beter aan een geautomatiseerd magazijn overlaten dan aan mensen.’ ‘Dit systeem moet je, met wat aanpassingen, toch ook kunnen gebruiken voor het opslaan van fietsen?’, schiet er door mijn hoofd. ‘Hoeveel fietsen zou je hierin kunnen stallen?’, vraag ik aan Jan. ‘Als je uitgaat van twee fietsen op een pallet, dan kunnen er 51.816 fietsen in deze stalling’, schrijft Jan me later per mail. Moet je je voorstellen, dat je met gemak het hele programma aan fietsparkeren van Utrecht CS in één gebouw kunt onderbrengen! Dat levert een heel stuk stad aan ruimte op, die nu in beslag wordt genomen door een zee aan fietsenrekken!

Band

Ik zie die toekomst al helemaal voor me: je fietst over een mooi, leeg plein tot vlak voor de ingang van het station, zet je fiets in één van de vele innamepunten. Met je OV-chipkaart meld je je aan en zoef… je fiets verdwijnt in een geautomatiseerd magazijn. Geen diefstal, altijd overdekt, comfortabel en dichtbij. En zit ik eenmaal in de trein, dan geef ik – zonodig – met mijn iPhone de fietsenmaker in het magazijn de opdracht om mijn band te vervangen. Hij roept mijn fiets op, doet zijn werk, en stuurt mijn fiets weer terug in het systeem. Als ik aan het eind van de dag mijn fiets weer tevoorschijn roep uit één van de uitgiftepunten, zit er een hele nieuwe band om. En kom je op een station waar je geen fiets hebt staan, dan roep je gewoon een OV-fiets op. Nog beter, je bestelt in de trein met de AH-App je boodschappen en als je fiets naar buiten komt, hangen je boodschappen in een tas aan je stuur! Helemaal geweldig toch?! Dan wordt fietsparkeren weer comfortabel en leuk!

Niets

Maar helaas, bij de grootscheepse verbouwingen van onze stationsgebieden, waarmee we ons voorbereiden op een verre toekomst, is er nog helemaal niets te bespeuren van een slim, automatisch magazijn voor gestalde fietsen. Wij gaan er kennelijk van uit dat we in de toekomst nog steeds op dezelfde wijze blijven parkeren zoals we dat al tientallen jaren doen. De wereld verandert snel, maar het fietsparkeren blijft zoals het is: handwerk.

Een geruststellende gedachte?
 

door: Godfried de Graaff, Dolte Stedenbouw

Voor de kick-off sessie van Leegstand van Zaken heeft de Utrechtse organisatie de deelnemers voor een grote uitdaging gesteld. Nadat de eerdere sessies in andere steden zich bogen over cases waarbij 1 leegstaand gebouw centraal stond, of de leegstaande plinten van woongebouwen op het nieuw veresen IJburg in Amsterdam, stond ditmaal een groter gebied centraal in de brainstorm: bedrijventerrein Merwedekwartier in Kanaleneiland. En om het nog wat ingewikkelder te maken: het gebied heeft meerdere grondeigenaren en beschikt niet over pareltjes van industrieel erfgoed. Dat vergt slimme denkkracht! Gelukkig wisten we in Utrecht een grote en brede groep denkers en doeners te mobiliseren die zich graag over het actuele onderwerp van leegstand wilde buigen. Na een introductie op de casus en een tweetal inspirerende lezingen, stelden we de groep een tweetal vragen. 1: Ontwikkel een duurzame visie, waarmee de leegstand wordt aangepakt. En 2: Bepaal een transformatiestrategie.

De case
Het Merwedekwartier, gelegen langs de A12, het Merwedekanaal en de Europlaan, bestaat uit een ratatouille van nieuw ontwikkelde, maar ook gedateerde incourante kantoren en een stukje bedrijvigheid langs het water. Het gebied is monofunctioneel ingevuld en kent weinig interactie tussen gebruikers. Het maaiveld wordt vooral gebruikt voor parkeren en kenmerkt zich door naar binnen gekeerde werkeilanden afgebakend met hekwerk. Een groot deel van het aanbod in het Merwedekwartier staat (structureel, > 1 jaar) leeg. Deze leegstand zal mogelijk in de toekomst toenemen door het vertrek van bedrijven zoals de Rabobank naar het nieuwe hoofdkantoor en de gemeente Utrecht naar het nieuwe stadskantoor. Welke kansen biedt dit nu en straks voor de (grond)eigenaren, de beleggers, gemeente en de stad? In een zestal groepen is er vervolgens gewerkt aan een visie en transformatiestrategie voor dit studiegebied.

Winnende visie 'Living on the Edge'
De brainstormsessies hebben geleid tot diverse creatieve en innovatieve visies voor de casus. Door een onafhankelijke jury is een winnend team geselecteerd. In de visie van het winnende team wordt ingezet op het in stand houden van de huidige hoofdfunctie van het gebied, 'werken'. De transformatie van dit gebied richt zich vooral op het aanvullend creëren van een nieuw aantrekkelijk, multifunctioneel en multi-user verblijfsgebied. De locatiespecifieke kwaliteiten, zoals de zichtbaarheid aan de infrastructuur van de Europlaan en de A12 worden optimaal benut. De daar gesitueerde iconische courante kantoorpanden blijven functioneren als werkplek en er wordt zelfs voorgesteld een nieuw kantoorpand aan de A12 te ontwikkelen om zo daarachter luwte te creëren voor nieuwe impulsen. De basis voor nieuwe impulsen wordt gelegd door te investeren in een groenontwikkeling op vrijkomende kavels langs het water waar nu nog bedrijvigheid zit. Een transformatie met langzaam aan ook ruimte voor nieuw programma, wordt zo ingezet. Er ontstaat een open werkklimaat met daaraan nieuw toegevoegd een mix van wonen, werken en voorzieningen langs het water, aansluitend en reagerend op de behoefte van de huidige en nieuwe spelers in het gebied. Een collectieve waardeontwikkeling voor het gebied als vestigingslocatie, maar ook als prettige werk-, woon- en verblijfsomgeving is voor alle spelers het resultaat.

Het winnende team heeft een geldbedrag gewonnen om hun visie en transformatiestrategie nader uit te werken. We houden u op de hoogte van het vervolg! De achtergrondinformatie van de case kunt u hier downloaden.

Het project Veemarktterrein in Utrecht heeft de Mooi Nederland prijs in ontvangst mogen nemen. Hiermee is het plan Veemarkt 2.0 een voorbeeldproject voor 'compacte verstedelijking met een hoge ruimtelijke kwaliteit'. Dolte heeft dit plan samen met de gemeente en vele participanten mogen ontwikkelen.
Alle voorbeeldprojecten van Mooi Nederland hebben als doel zuinig ruimtegebruik te stimuleren, verrommeling tegen te gaan en de ruimtelijke kwaliteit te versterken. Uit deze voorbeeldprojecten worden kennis en leerervaringen afgetapt, die gedeeld kunnen worden met geïnteresseerde vakgenoten in de rest van Nederland.

De jury waardeerde het planconcept en planproces rondom de herontwikkeling van het Veemarktterein zeer positief. Zo sluit de invulling van het toekomstige woonmilieu voor deze nieuwe woonwijk goed aan bij de doelstellingen van de organisatie voor een Mooi Nederland. Het gaat hierbij specifiek in het plan om mogelijkheden voor particuliere woningbouw (individueel dan wel collectief), de intensieve participatie [bottom-up benadering], en de verkenning naar hergebruik en duurzaamheid.

Wij zien dat de toekomst van gebiedsontwikkeling steeds vaker ruimte biedt aan particulier opdrachtgeverschap. In het plan wat we hebben ontwikkeld voor het Veemarktterrein is dit bijvoorbeeld een speerpunt. Zelf zijn we enthousiast geworden over de mogelijkheden om met bouwmethodes uit de industrie [bijvoorbeeld kassenbouw of hallenbouw] een eigen woning samen te stellen.

We realiseren ons dat het voor een particulier niet eenvoudig is om een overzicht te hebben van deze module bouwmethodieken en energieconcepten in relatie tot de wensen en financiële mogelijkheden. Daarom hebben we besloten de meest recente ontwikkelingen op het gebied van 'industrieel bouwen' te gaan bundelen en te beoordelen op flexibiliteit, bouwkosten en op energieprestaties.

We willen dit product aanbieden aan gebiedsontwikkelaren, gemeentes en natuurlijk aan particulieren of collectieven met een eigen bouwwens. Het document wordt samengesteld als een interactieve pdf. Dit maakt het mogelijk om verwijzingen op te nemen naar voorbeeldprojecten, interessante leveranciers en architecten.

In de komende maand zullen we partijen benaderen die een bijdrage kunnen leveren aan dit initiatief. We hopen het document na de zomer te kunnen lanceren.

Bij de [her]ontwikkeling van woningbouwlocaties is de manier waarop het parkeren wordt georganiseerd vaak bepalend voor de capaciteit en natuurlijk voor het ruimtelijk beeld. In deze catalogus hebben we meer dan zeventig referenties verzameld die van toepassing zijn op grondgebonden woningen. Het beoogt de discussie over haalbaarheid en kwaliteit dichter bij elkaar te brengen. De referenties zijn gerubriceerd naar parkeeroplossingen op straat, binnenterrein of eigen kavel en aangevuld met interessante straatprofielen. Het tweede deel van de catalogus bestaat uit een serie schematische proefverkavelingen, die de toepasbaarheid van de referenties toont.

Helaas is deze catalogus tijdelijk uitverkocht.

dolte is een samenwerkingsverband aangegaan met de Utrechtse Hogeschool voor de Kunsten. Binnen het regionale innovatie programma Utrecht Design hebben we een projectvoorstel gemaakt wat zich richt op het verbeteren van de kwaliteit van de openbare ruimte. We hebben gekozen voor een concreet onderwerp in de verkeersruimte waar productinnovatie goed denkbaar is. Samen met docenten en studenten van de HKU / Urban Interior Design zijn ontwerpen en gebruiksvoorstellen gemaakt voor de middenberm, oversteekplaatsen en de talloze verkeersdruppels die onderdeel zijn van invalswegen en verkeersknooppunten. Druppels in de stad is een omvangrijk document met analyse, referenties en ontwerp voorstellen.

Het aandeel van dolte in de groepsexpositie 'nieuwe lading' en het daaraan gekoppelde debat heeft dolte veel goede respons opgeleverd. De Pecha Kucha presentatie van Mariska Louman tijdens het debat Nieuwe Lading toonde haar visie op het verschil in de rol van de stedenbouwer toen en nu. Slotconclusie uit dit betoog is dat de stedenbouwer anno nu vooral een rol heeft als manager gedurende het complexe stedenbouwkundig planproces, waarin het communiceren met beeld een essentieel onderdeel is geworden.
Deze prikkelende presentatie was aanleiding voor een vervolgpresentatie op de Pecha Kucha NIght in Rotterdam en nodigde uit voor een videointerview door de Beroepsvereniging van Nederlandse Stedebouwkundigen en Planologen (BNSP). Dit videointerview maakt onderdeel uit van het BNSP congres 2008 'Vrije Geesten' op 14 november, maar is ook nu al te bekijken op de website van de BNSP.

.

Door de jaren heen heeft dolte een behoorlijke verzameling afbeeldingen van Utrechtse woonstraatprofielen opgebouwd. De diversiteit in profielopbouw, inrichting en gebruik vormen voor ons een bron van inspiratie. In de praktijk merken we dat bij het ontwerp van straatprofielen de verkeerskundige eisen zoals doorstroming, veiligheid en parkeerbehoefte de doorslag geven. Voor dolte en Frismedia was dit aanleiding voor de ontwikkeling van www.straatprofiel.nl; een digitale webdatabase met woonstraatprofielen, waarmee we ontwerpers, corporaties, ontwikkelaars en gemeenten willen prikkelen en inspireren om de woonstraat meer te laten zijn dan een optelsom van verkeerseisen.

We hebben het werk onderschat om een dergelijke website actueel te houden. Om deze reden hebben onze database niet meer online staan. 

Steeds vaker worden we betrokken bij de ontwikkeling van [binnen-] stedelijke locaties. Om snel inzicht te krijgen in de ruimte voor herontwikkeling en transformatie hebben we een ‘woonwaaier’ ontwikkeld. Deze waaier bevat 21 verschillende woontypologieën voorzien van kengetallen en fotomateriaal. Daarnaast is voor elk type op transparant een situatietekening op schaal opgenomen. Op deze manier is voor een bestaande locatie een quick-scan te maken van de ontwikkelingspotentie. De opgenomen referenties komen uit een database die naast woningbouw ook kantoren, winkelcentra en bijzondere voorzieningen kent. Dit digitale bestand is zo opgebouwd dat we situatietekeningen rechtstreeks in een CAD-bestand van de locatie kunnen invoeren. De kengetallen van de gebruikte referenties worden verzameld in een spreadsheet. Dit vormt de basis voor het beoordelen van de financiële en ruimtelijke doelstellingen in een vroegtijdig stadium.

Moet in Nederland aan iedereen dezelfde bescherming tegen het wassende water geboden worden? Staat economische groei op de korte termijn voorop of is het leefbaar en veilig houden van Nederland op de lange termijn van groter belang? Deze vraagstukken waren aan de orde tijdens het congres Water Wegen. Op deze bijeenkomst heeft dolte het speciaal hiervoor ontwikkelde spel gelanceerd. Dit spel vergroot het inzicht in de afweging die de wateropgave met zich mee brengt. Het effect van de keuzes die de deelnemers moeten maken op het gebied van investeren in veiligheid of economie wordt op het speelbord zichtbaar gemaakt. U kunt dit spel ook bestellen.  

L’Essence de Mastenbroek is te koop in de filialen van de Bijenkorf. Dit ‘polderparfum’ werd door kunstenaar Birthe Leemeijer ontwikkeld uit de frisse landelijke geuren in de polder Mastenbroek in Overijssel. Dit initiatief komt voort uit het plan van aanpak dat dolte samen met okra-landschapsarchitecten heeft opgesteld voor het realiseren van de ontwikkelingsvisie. Inwoners uit Mastenbroek, voornamelijk veehouders, die al generaties in deze polder wonen en werken namen deel aan bijeenkomsten van de Essenceclub. Zij formuleerden uit welke geursensaties L’Essence de Mastenbroek moest bestaan. Aan de rand van de polder, naast het oude Stoomgemaal, bevindt zich de Essencebron. Hier worden de flesjes gevuld en verpakt en kan het flacon -eenmaal leeg- gratis worden bijgevuld.

Het inspiratieboek 'Overvecht wordt 30' toont hoe de woonwijk Overvecht duurzaam veilig ingericht zou kunnen worden. Deze woonwijk kampt met zeer ruim gedimensioneerde wegen met weinig onderscheid in hiërarchie waardoor de functie, snelheid en het gebruik van de weg door de gebruikers niet kan worden afgelezen. Er wordt gestreefd naar een duurzaam veilige inrichting door de transformatie naar 30 km per uur zone, waarmee de leefbaarheid en de verkeersveiligheid in de wijk kan worden vergroot.
Dit ideeënboek visualiseert diverse ingrepen waarbij de inrichting van de weg in overeenstemming wordt gebracht met een maximum snelheid van 30 kilometer per uur. Uitgangspunt bij deze inrichtingsideeën is dat ze zonder grote investeringskosten en ingrijpende herinrichting kunnen worden uitgevoerd.

Samenwerken en samen creëren (co-creatie) met andere disciplines is ons op het lijf geschreven. Hierdoor kunnen we als relatief klein bureau toch omvangrijke opdrachten verwerven. De ervaringen die we het afgelopen decenium met de samenwerkende partners in ons netwerk hebben opgedaan, zijn meer relevant dan ooit. Onderwerpen als nieuwe samenwerkings- en investeringsvormen, de zoektocht naar gezamenlijk belangen en waarden bij ontwikkeling, duurzaamheid in alle facetten en invulling geven aan inspraak van de eindgebruiker in het ontwikkelproces, kenmerken veelal de huidige opgaven.

Voor ons is het steeds duidelijker op welke gebieden we de krachten met onze co-creators optimaal kunnen bundelen om tegemoet te komen aan de vraagstukken van nu. En dat willen we graag breder verspreiden.
In het afgelopen jaar hebben we dan ook onderzocht met welke samenwerkende partners we initiatieven kunnen introduceren die een directe meerwaarde kunnen vormen voor potentiële opdrachtgevers. Op een aantal gebieden gaan we de samenwerking verder brengen door met een gezamenlijk produkt te acquireren. U kunt in de loop van dit jaar interessante aanbiedingen van ons verwachten, waaruit de synergie en de frisse blik en aanpak op actuele opgaven zich zal manifesteren. Hopenlijk zal u dat inspireren en uitdagen tot actie!

Voor het gebied ‘Hart van Zuid’ in Hengelo is gewerkt aan richtlijnen voor beeldkwaliteit. Gezien het grote aantal ontwerpers dat zich de komende jaren zal buigen over delen van het gebied, is gekozen voor een objectivering van beeldkwaliteit. Dit document dient als richtlijn voor plantoetsing in de welstandscommissie.
Over 4 onderdelen in het plangebied (openbare ruimte, fabrieksgebouwen, appartementengebouwen en huizen) worden uitspraken gedaan over onder andere vorm, plasticiteit, materiaalgebruik en gelaagdheid. De gewenste kwaliteit wordt geïllustreerd aan de hand van (lokale) referenties, iconen en een kernachtige omschrijving.

De terreinen van STORK in Hengelo vormden voor dolte de inspiratie om een studie naar de transformatiemogelijkheden van dit industriële complex en cultuurhistorisch erfgoed te initiëren. In samenwerking met Wies Sanders en Karel Loeff heeft dit geresulteerd in het boek ‘Op sporen van het verleden’. Hierin is de geschiedenis van het Stork-terrein en de bijbehorende complexen, de waardering voor de ruimtelijke structuur en de gebouwen en de mogelijkheden tot hergebruik beschreven. Naast de ruimtelijke aspecten wordt ook ingegaan op de sociale context en de mogelijkheden voor functioneel hergebruik en kweekt een stukje bewustzijn bij herontwikkeling.